BELEVINGSGERICHTE ZORG en ABC
Benaderingsadviezen

 Benaderingsadviezen bij dementie

Het gedrag van een demente oudere is vaak moeilijk te begrijpen. Het is dan ook moeilijk uit te maken wat de juiste benaderingswijze is, zeker wanneer er sprake is van emotionele uitbarstingen van kwaadheid, verdriet of achterdocht. Hier volgt een aantal adviezen, die kunnen helpen het contact met een demente oudere te verbeteren.

Inleven

De werkelijkheid van een dementerende is vaak anders dan "onze werkelijkheid." Vaak leven zij in het verleden, het verleden wordt hun huidige werkelijkheid. Het ontkennen van deze werkelijkheid door bijvoorbeeld te corrigeren kan verdriet of boosheid oproepen en is vaak niet zinvol. Beter is het, mee te gaan met de werkelijkheid van de dementerende.

Aansluiten bij vroegere gewoontes

In gesprekken en bij activiteiten is het belangrijk wat te weten over de vroegere gewoontes en interesses. Een gesprek over recente gebeurtenissen is vaak moeilijk voor een dementerende.

Niet teveel vragen stellen

Veel vragen stellen is vaak bedreigend voor dementerenden, omdat ze hierdoor geconfronteerd worden met hun eigen achteruitgang.

Korte zinnen

Lange zinnen met meerdere boodschappen begrijpt de dementerende vaak niet meer, door de achteruitgang van het geheugen. Beter is het, korte zinnen te gebruiken.

Controleren

Vergeet niet af en toe te controleren of de dementerende heeft begrepen wat u heeft verteld.

Tempo aanpassen

Ouderen hebben vrijwel overal meer tijd voor nodig. Dit geldt voor handelingen als het wassen, maar ook voor het denken. In een gesprek moet u uw tempo aanpassen aan de oudere.

Humor

Door het gebruiken van humor kunnen moeilijke situaties gemakkelijker worden. De spanning wordt minder groot, boosheid kan verminderen.

Probeer de demente oudere niet te veranderen

Het is zinloos om een demente oudere te proberen te veranderen. Het leren van nieuwe dingen is vaak niet meer mogelijk. Een poging hiertoe zal vaak alleen maar tot spanning en teleurstelling leiden.

Niet alles overnemen

Steeds meer dingen zal een dementerende niet meer (zo goed) kunnen uitvoeren. In plaats van het volledig overnemen hiervan is het vaak voldoende wat structuur aan te brengen en te begeleiden. Bijvoorbeeld door, wanneer het zelfstandig aankleden niet meer lukt, de kleren in de juiste volgorde klaar te leggen. Hiermee wordt vermeden dat de demente oudere zich waardeloos gaat voelen; het gevoel van eigenwaarde bij ieder mens, dus ook bij een demente oudere, hangt samen met het gevoel iets te kunnen presteren.

Ingaan op emoties

Als een demente oudere verdrietig of boos is, kunt u dat gevoel benoemen. Misschien is het ook mogelijk, om te achterhalen wat de oorzaak van het verdriet of de boosheid is. Zo kan iemand boos en achterdochtig worden doordat hij spullen kwijt is. Een demente oudere zal dan meestal niet toegeven dat hij zelf zijn spullen is kwijt geraakt, want dan geeft hij toe dat er iets mis met hem is. Eerder zal hij anderen de schuld geven. Hier tegenin gaan zal de boosheid alleen maar versterken. Door gevoelens te benoemen en te bevestigen en, in dit voorbeeld, door voor te stellen samen te gaan zoeken, kunt u dit voorkomen.

Afleiden

Door de stoornissen die bij dementie optreden (bijvoorbeeld slecht geheugen) kunt u soms in het contact op een dood spoor terechtkomen. De dementerende is ergens kwaad over en u kunt niet achterhalen waardoor dat komt of de oorzaak niet wegnemen. Beredeneren lukt vaak niet. De boosheid weghalen door argumenten en het wijzen op de feiten helpt vaak niet omdat hij de gedachtegang niet meer kan volgen. Een mogelijkheid om uit zo'n impasse te komen is afleiden. Het blijft ook dan belangrijk om wel de emotie te bevestigen. Doet u dit niet, dan voelt iemand zich niet serieus genomen. Het beste is dus: eerst het gevoel bevestigen en dan de aandacht proberen te verleggen. De aandacht verleggen gaat vaak het beste door middel van een activiteit die u samen met de dementerende kan ondernemen.

Serieus nemen

Ieder mens wil serieus genomen worden, ook iemand die dementeert. Het is daarom belangrijk op een normale manier tegen iemand te praten. Gebruik dus geen verkleinwoorden of zinnen als "Zullen we nu naar de wc gaan?". Relaties veranderen wanneer een ouder of een partner dementeert. De rollen worden vaak omgedraaid; een kind gaat zorgen voor zijn moeder. Dit is voor beide partijen vaak moeilijk te accepteren. Door iemand serieus te blijven nemen en op een normale toon aan te spreken vermijdt u dat deze veranderde rolverdeling nog eens extra benadrukt wordt. Respect is in dit verband een sleutelwoord.

Non-verbale communicatie

Wanneer de verbale vaardigheden afnemen, bijvoorbeeld doordat iemand vaak niet op de juiste woorden kan komen, wordt de non-verbale communicatie (houding, gebaren) nog belangrijker. Denk aan oogcontact, toegewend zitten als u met elkaar praat, lichamelijk contact. Overigens wordt lichamelijk contact in een later stadium van het dementieproces vaak het belangrijkste communicatiemiddel.